غلامعلى صفايى
102
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
استعمال شود باز قدرت عملى خود را از دست نمىدهد مثل قول تهديدى شما به فرزند يا غلامتان كه از شما اطاعت نمىكنند : « لا تطعني » يعنى « نبايد ديگر از من اطاعت كنيد » يعنى كار شما ديگر تمام است . الثالث : سومين قسم از اقسام « لا » ، « لا » زايده است كه فط براى تأكيد و تشديد معناى كدام در عبارت قرار مىگيرد ، مانند اين آيه شريفه : قالَ يا هارُونُ ما مَنَعَكَ إِذْ رَأَيْتَهُمْ ضَلُّوا أَلَّا تَتَّبِعَنِ ( طه / 92 و 93 ) شاهد : در زيادت « لا » در آيه است كه در ضمن نون « أن » بعد از تبديل به لام در لام « لا » ادغام شده است . دليل زيادت « لا » سياق و معناى آيه است زيرا حضرت موسى عليه السّلام برادر خود را هارون توبيخ مىكند و مىگويد : وقتى ديدى كه قوم بنى اسرائيل گمراه شدهاند چه چيزى مانع پيروى تو از من شد . بنابراين « لا » زائده است . و سوال توبيخى حضرت موسى درباره مانع از پيروى است نه درباره مانع از عدم پيروى . و مانند اين آيه شريفه : ما مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ ( الأعراف / 12 ) دليل زيادت « لا » در آيه اين است كه اوّلا آيه در مقام توبيخ ابليس است و به او خطاب مىشود كه چه چيزى تو را از سجدهكردن - در مقابل آدم - منع كرد ، نه از سجده نكردن و ثانيا آيه ديگرى كه در همين شأن نزول نازل شده است كلمه « لا » در آن نيست بنابراين كشف مىشود كه وجود و عدم اين كلمه در آيه تأثير معنوى اصلى ندارد و فقط براى مجرد معناى تأكيد است ، و آن اين آيه شريفه است : ما مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ ( ص / 75 ) و منه : و از همين قبل است كه « لا » زائده مىباشد اين « لا » كه در اين آيه شريفه ذكر شده است : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ آمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ وَ يَجْعَلْ لَكُمْ نُوراً تَمْشُونَ بِهِ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ الْكِتابِ أَلَّا يَقْدِرُونَ عَلى شَيْءٍ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ ( الحديد / 29 ) .